تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای فاجعهبار انسانی، بهداشتی، زیستمحیطی و فرهنگی آن
.
جمهوری اسلامی ایران، تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی با حمایت، همراهی و مشارکت ایالات متحده آمریکا علیه خاک ایران و زیرساختهای غیرنظامیکشور را با شدیدترین عبارات محکوم میکند. شواهد و گزارشهای اولیه موجود نشان میدهد که این حملات، صرفاً یک اقدام نظامی محدود نبوده، بلکه مجموعهای از تعرضات سازمانیافته علیه جان غیرنظامیان، زیرساختهای عمومی، مراکز درمانی و بهداشتی، محیط زیست، امنیت غذایی و میراث فرهنگی ایران را در پی داشته است.
در میان این حملات، هدف قرار دادن مخازن سوخت و تأسیسات نفتی در تهران، حمله به مدرسهای در میناب که به کشته شدن شمار زیادی از کودکان، معلمان و خانوادهها انجامید، و نیز آسیب گسترده به مراکز سلامت و اورژانس کشور، ابعاد تکاندهندهای از یک الگوی رفتاری خطرناک و خلاف حقوق بینالملل را آشکار ساخته است. بر اساس دادههای اولیه، این اقدامات پیامدهایی فراتر از خسارات آنی داشته و سلامت عمومی، محیط زیست، منابع آب و خاک، زنجیره تأمین غذا و حتی آثار و بناهای تاریخی تهران را با تهدیدی پایدار و عمیق روبهرو کرده است.
1- حمله به مخازن سوخت تهران و پیامدهای زیستمحیطی
در شب ۷ مارس ۲۰۲۶، در پی تجاوز آشکار رژیم صهیونیستی علیه سرزمین جمهوری اسلامی ایران، جنگندههای مهاجم سه مجموعه حاوی مخازن سوخت را در شهران، شهرری و کوهک در منطقه سوهانک هدف قرار دادند. ظرفیت مجموع این مخازن حدود ۲۱۵ میلیون لیتر سوخت گزارش شده است.
این حملات به آتشسوزیهای گسترده و شکلگیری ستونهای متراکم دود سیاه در آسمان تهران انجامید. شدت حریق بهگونهای بود که برای ساعتهای طولانی امکان نزدیک شدن نیروهای امدادی و آتشنشانی به کانونهای آتش وجود نداشت و آثار این آتشسوزی و دود تا حدود ۲۴ ساعت در آسمان شهر باقی ماند. افزون بر آلودگی شدید هوا، بوی زننده ناشی از احتراق فرآوردههای نفتی بخشهای وسیعی از شهر را فرا گرفت و موجب اختلال جدی در زندگی روزمره شهروندان و جابهجایی ناخواسته شمار زیادی از ساکنان تهران شد.
آلودگی ناشی از این حملات، صرفاً دود معمولی نبود، بلکه ترکیبی پیچیده و بسیار سمی از مواد شیمیایی خطرناک را شامل میشد؛ ترکیبی که در شرایط عادی تنها در حوادث صنعتی بسیار شدید مشاهده میشود. مهمترین مؤلفههای این آلودگی عبارتاند از:
- دیاکسید گوگرد و دیاکسید نیتروژن، بهعنوان پیشسازهای باران اسیدی؛
- هیدروکربنها و ذرات معلق بسیار ریز، بهویژه 5؛
- ترکیبات سرطانزا ناشی از احتراق ناقص مواد نفتی؛
- فلزات سنگین آزادشده از زیرساختهای آسیبدیده.
برآوردهای اولیه نشان میدهد که در نتیجه این حملات:
- حدود ۵۱۷ هزار تن دیاکسید کربن وارد جو شده است؛
- حدود ۴۹۵ تن ذرات معلق آزاد شده است؛
- حدود ۷۹۲ تن اکسیدهای نیتروژن انتشار یافته است؛
- حدود ۱۶.۵ تن اکسیدهای گوگرد در هوا رها شده است؛
- و حدود ۲۱۸۹ تن ترکیبات آلی فرار و آروماتیک که بسیاری از آنها سرطانزا هستند، منتشر شدهاند.
بارندگی روز بعد از حمله، موجب بروز باران اسیدی و باران سیاه شد و ترکیبات سمی را به خاک و منابع آبی منتقل کرد. این امر تهدیدی مضاعف برای محیط زیست، سلامت عمومی، منابع آب و اراضی کشاورزی به شمار میآید.
2- پیامدهای بهداشتی و خسارات وارده به نظام سلامت
این حملات آثار مستقیم و گستردهای بر سلامت عمومیشهروندان برجای گذاشت. در پی آلودگی شدید هوا و وقوع باران اسیدی، مراکز درمانی استان تهران در حالت آمادهباش قرار گرفتند. همچنین نهادهای مسئول به شهروندان، بهویژه سالمندان، کودکان و افراد دارای بیماریهای قلبی و تنفسی توصیه کردند از تردد غیرضروری خودداری کرده و در منازل بمانند.
گزارشهای میدانی از بروز تنگی نفس، تحریک چشم و گلو، بوی شدید سوختگی، کاهش دید افقی و تاریکی آسمان در بخشهای مختلف تهران و کرج حکایت دارد. به تصریح کارشناسان، مواجهه با چنین سطوحی از ذرات معلق و آلایندههای سمی میتواند آثار فوری و مستقیم بر ریهها و سیستم قلبی-عروقی برجای گذارد. انتشار ترکیبات آلی فرّار، بهویژه بنزن، خطر بروز سرطانهای خونی و بیماریهای مزمن را به شکل معناداری افزایش میدهد. همچنین، ذرات بسیار ریز حاصل از سوختن مخازن و سازهها میتوانند به عمق ریه نفوذ کرده و زمینهساز بیماریهای مزمن تنفسی، آسم، برونشیت و اختلالات قلبی شوند.
خطر این آلودگی محدود به دوره حریق نیست. نشست آلایندهها بر سطح زمین و نفوذ آنها به آب و خاک، موجب تداوم آثار زیانبار آنها در میانمدت و بلندمدت خواهد شد. علاوه بر این، با خشک شدن خاک و وزش باد، این آلایندهها مجدداً وارد هوا شده و چرخهای مداوم از بازانتشار آلودگی ایجاد میکنند. از اینرو، آثار این حملات ممکن است برای سالها سلامت مردم را تهدید کند.
در کنار پیامدهای مستقیم بر شهروندان، بخش سلامت کشور نیز در جریان این حملات خسارات سنگینی متحمل شده است. بر اساس آخرین آمار موجود:
واحدهای بهداشتی آسیبدیده
- 186 مرکز بهداشت و سلامت (شامل مرکز بهداشت شهرستان، مرکز جامع خدمات سلامت، پایگاه سلامت، خانه بهداشت و ... )؛
- 40 مجموعه بیمارستانی
- 49 پایگاه اورژانس
- 46 دستگاه آمبولانس و اتوبوس آمبولانس
- 3 فروند بالگرد امدادی و ۱ آمبولانس دریایی نیز به طور کامل تخریب شدهاند؛
- در مجموع 177 نفر از نیروهای حوزه سلامت مصدوم و 23 نفر شهید شدهاند.
در میان شهدا، مدافعان سلامت از جمله پزشکان، پرستاران، نیروهای بهداشت، تکنسینهای اورژانس و داروسازان ثبت شده است که در حال خدمترسانی به مردم جان خود را از دست دادهاند. هدف قرار گرفتن مراکز درمانی، آمبولانسها، پایگاههای اورژانس و نیروهای سلامت، نقضی آشکار بر اصول اساسی حقوق بینالملل بشردوستانه به شمار میرود.
3- تهدید علیه امنیت غذایی و منابع آب و خاک
از دیگر پیامدهای خطرناک این حملات، آلودگی خاک، آب و اراضی کشاورزی در نتیجه نشت گسترده فرآوردههای نفتی و ترکیبات شیمیایی خطرناک است. بهویژه در جنوب تهران و دشت ری، که یکی از مناطق مهم کشاورزی و تأمینکننده بخش مهمی از محصولات غذایی تهران بهشمار میرود، ورود هیدروکربنهای سنگین، مشتقات نفتی و فلزات سنگین میتواند آثار عمیق و ماندگاری بر امنیت غذایی بر جای گذارد.
نفوذ این آلایندهها به لایههای خاک و آبهای زیرزمینی، خطر ورود آنها به زنجیره غذایی را افزایش میدهد. این وضعیت میتواند منجر به آلودگی محصولات کشاورزی، علوفه، دام و در نهایت غذای مصرفی انسان شود. کارشناسان هشدار دادهاند که پاکسازی این خاکها فرایندی طولانی، پیچیده و بسیار پرهزینه خواهد بود و حتی در صورت تأمین منابع جدید آبی، خاک آلوده برای سالها میتواند منشأ بازتولید آلودگی باقی بماند.
تهدید متوجه منابع آب زیرزمینی نیز بسیار جدی است. ورود آلایندهها به سفرههای آب زیرزمینی دشت ری، که نقش اساسی در آبیاری اراضی کشاورزی دارند، به معنای ایجاد چرخهای ماندگار از آلودگی در خاک و محصولات کشاورزی است. در چنین شرایطی، مسئله صرفاً یک خسارت زیستمحیطی محدود نیست، بلکه بنیانهای امنیت غذایی، سلامت عمومی و پایداری معیشتی منطقه را هدف قرار میدهد.
4- آسیب به میراث فرهنگی و هویت تاریخی تهران
پیامدهای ناشی از باران اسیدی و باران سیاه، میراث فرهنگی و تاریخی تهران را نیز در معرض خطر جدی قرار داده است. تهران بهعنوان شهری با پیشینه تاریخی طولانی، میزبان مجموعهای ارزشمند از بناهای تاریخی، مساجد، بازارها، خانههای قدیمی، موزهها و باغهای تاریخی است که بسیاری از آنها در برابر آلایندههای شیمیایی بسیار آسیبپذیرند.
مواد اسیدی موجود در بارندگی پس از حملات، میتواند سنگآهک، مرمر، آجرهای سنتی، کاشیکاریها، گچبریها و دیگر تزئینات ظریف معماری را دچار خوردگی، فرسایش و تغییر رنگ کند. بر اساس ارزیابیهای اولیه، نمای بیرونی و تزئینات بیش از ۴۰۰ اثر تاریخی و فرهنگی، بیش از ۱۵۰ موزه و اشیای ارزشمند موجود در بافت تاریخی تهران با وسعت بیش از ۲۵۰ هکتار در معرض آسیب ناشی از دوده، هیدروکربنهای سنگین و ترکیبات اسیدی قرار گرفتهاند.
این آسیبها تنها به ظاهر بناها محدود نمیشود. نفوذ آلایندهها به فضای داخلی موزهها و اماکن تاریخی، بهویژه در مواردی که شیشهها، درها یا سامانههای تهویه بر اثر موج انفجار یا آلودگی دچار آسیب شده باشند، میتواند منجر به تخریب تدریجی آثار هنری، منسوجات، کاغذ، نقاشیها، فلزات و اشیای موزهای شود.
باغهای تاریخی تهران نیز از این آسیبها مصون نماندهاند. تغییر PH خاک در اثر باران اسیدی، سلامت درختان کهنسال و پوشش گیاهی باغهایی چون باغ فردوس، باغ نگارستان و باغموزه قصر را تهدید میکند. این امر، علاوه بر خسارت زیستمحیطی، به معنای وارد شدن لطمهای جدی به حافظه تاریخی و هویت فرهنگی پایتخت ایران است.
5- حمله به مدرسه در میناب و کشتار کودکان
یکی از تکاندهندهترین ابعاد این تجاوزات، حمله به مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب در استان هرمزگان است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این مدرسه در صبح ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ در جریان عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفت. در این حمله 171 نفر کشته شدند که 165 کودک در میان آنان بودهاند.
شواهد موجود، از جمله تصاویر ماهوارهای، ویدئوهای پس از حمله، تحلیل بقایای مهمات و ارزیابیهای فنی، حاکی از آن است که ساختمان مدرسه بهطور مستقیم مورد اصابت قرار گرفته است. این امر نگرانیهای جدی در خصوص عدم رعایت اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، فقدان راستیآزمایی کافی هدف و بیتوجهی آشکار به اصل احتیاط در مخاصمات مسلحانه ایجاد میکند.
مدرسه باید محل آموزش، امنیت و آرامش کودکان باشد، نه صحنه قتلعام. آنچه در میناب رخ داد، از هولناکترین نمونههای تعرض به غیرنظامیان و کودکان در این حملات است و بهروشنی نشان میدهد که اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه در این عملیات نادیده گرفته شده است.
6- ابعاد انسانی فاجعه
بر اساس آخرین آمار کلی ثبتشده تا ساعت ۱۱:۰۰ مورخ 6 فروردین 1405 ، ابعاد انسانی این حملات بسیار گسترده و دردناک بوده است:
- کل مصدومان: بیش از 22800 نفر
- شهدا: بیش از 1800 نفر
- تعداد اعمال جراحی: بیش از 900 مورد
- ۲۰8 نفر از شهدا زیر ۱۸ سال بودهاند؛
- 13 نفر از شهدا زیر ۵ سال بودهاند؛
- 237 نفر از شهدا زن بودهاند؛
طبق دادههای ثبتشده، گستره مناطق متأثر نیز ملی و وسیع است و ۳۰ استان تحت تأثیر این حملات قرار گرفتهاند.
7- ارزیابی حقوقی و مسئولیت بینالمللی
حملات صورتگرفته علیه خاک جمهوری اسلامی ایران، با توجه به ماهیت اهداف مورد اصابت، گستره تلفات غیرنظامی و آثار گسترده آن بر محیط زیست، سلامت عمومی و زیرساختهای حیاتی، از منظر حقوق بینالملل نقضهای جدی و چندگانه را در بر دارد.
نخست، این حملات در تعارض آشکار با اصل منع توسل به زور مندرج در منشور ملل متحد بوده و در غیاب هرگونه مجوز قانونی بینالمللی، مصداق یک عمل تجاوزکارانه محسوب میشود که مسئولیت بینالمللی دولتهای مرتکب را به همراه دارد.
دوم، شواهد موجود حاکی از نقض اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه، از جمله اصل تفکیک، تناسب و احتیاط است. هدف قرار دادن مدرسه در میناب و کشته شدن شمار زیادی از کودکان، معلمان و غیرنظامیان، نمونهای آشکار از نقض اصل تفکیک و حمایت ویژه از اماکن غیرنظامی است. همچنین، حمله به مخازن سوخت در مناطق پرجمعیت شهری، با آثار گسترده و قابل پیشبینی بر سلامت میلیونها نفر، نشاندهنده بیتوجهی به اصل تناسب و احتیاط در حمله است.
سوم، حمله به مراکز بهداشتی و درمانی، پایگاههای اورژانس و نیروهای سلامت، نقض صریح حمایت ویژه از این مراکز و کارکنان تحت کنوانسیونهای ژنو بوده و میتواند در زمره نقضهای فاحش حقوق بینالملل بشردوستانه قرار گیرد.
چهارم، از منظر حقوق بینالملل محیط زیست، پیامدهای ناشی از این حملات، از جمله آلودگی گسترده هوا، خاک و منابع آبی و تهدید بلندمدت سلامت انسان و اکوسیستمها، بیانگر نقض تعهدات بینالمللی در زمینه حفاظت از محیط زیست بوده و با معیارهای مطرح در مفهوم جنایت زیستمحیطی (اکوساید) قابل ارزیابی است.
این اقدامات، با توجه به ماهیت و گستره آنها، میتواند در چارچوب جنایات جنگی و در صورت احراز عناصر لازم، جنایت علیه بشریت نیز مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس، رژیم صهیونیستی بهعنوان مباشر این حملات و ایالات متحده آمریکا بهعنوان حامی و تسهیلکننده آن، مطابق با قواعد مسئولیت بینالمللی دولتها، متعهد به توقف اقدامات غیرقانونی، ارائه تضمین عدم تکرار، و جبران کامل خسارات مادی و معنوی وارده به جمهوری اسلامی ایران میباشند.
سرویس دیپلماسی عمومی سفارت جمهوری اسلامی ایران در سوئد و لتونی